Inwentaryzacja dróg gminnych – jak zacząć i czego nie pomijać

Wrzesień to czas planowania budżetu. W urzędach gmin trwają rozmowy o tym, ile przeznaczyć na remonty dróg w przyszłym roku. Tyle że rzetelna odpowiedź na to pytanie wymaga jednej podstawowej informacji: aktualnych danych o stanie infrastruktury drogowej. Bez nich budżet na drogi to liczba wzięta z sufitu.

NIK przeprowadził kontrolę ewidencji dróg gminnych. W kontroli z 2014 r. ustalono, że wójtowie 15 z 20 skontrolowanych gmin przekazywali GDDKiA dane dotyczące dróg gminnych niezgodne ze stanem faktycznym. W ośmiu gminach ewidencje zawierały błędy, w sześciu były nieaktualne, a w czterech ewidencji dróg w ogóle nie prowadzono.

Poniżej znajdziesz konkretne informacje: co powinna zawierać inwentaryzacja dróg gminnych, jak przebiega w praktyce i gdzie najczęściej pojawiają się problemy.

Co mówi prawo i co gmina musi mieć

Obowiązek wynika z art. 20 pkt 9 ustawy o drogach publicznych z dnia 21 marca 1985 r. Zarządca drogi, czyli w przypadku dróg gminnych wójt, burmistrz lub prezydent miasta, ma obowiązek prowadzenia ewidencji dróg, obiektów mostowych, tuneli, przepustów i promów oraz udostępniania jej na żądanie uprawnionym organom. Szczegółowy zakres tej ewidencji określa Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 lutego 2005 r. w sprawie sposobu numeracji i ewidencji dróg publicznych, obiektów mostowych, tuneli, przepustów i promów (Dz.U. Nr 67, poz. 582).

Ewidencja musi obejmować dla każdego odcinka drogi:

• numer ewidencyjny i kategorię drogi
• długość, szerokość jezdni i poboczy
• rodzaj i stan nawierzchni
• dane o obiektach mostowych i przepustach
• oznakowanie pionowe i poziome
• dane o oświetleniu

Dla każdego obiektu mostowego prowadzi się osobną Książkę Obiektu Mostowego.

Sama Książka Drogi, czyli podstawowy dokument ewidencji, musi być aktualizowana na bieżąco. Nie wystarczy jednorazowe zebranie danych sprzed kilku lat. Kontrole NIK i wystąpienia pokontrolne RIO pokazują, że problemy dotyczą zarówno braku ewidencji, jak i błędów oraz nieaktualnych danych. Wystąpienia pokontrolne RIO pokazują, że prowadzenie ewidencji dróg może być przedmiotem kontroli i że stwierdzano przypadki jej braku lub nieprawidłowego prowadzenia.

Skąd zacząć, czyli audyt tego co już jest

Przed wyjazdem w teren warto sprawdzić, co gmina faktycznie posiada. W większości urzędów istnieje jakiś rejestr dróg: arkusz Excel, stara baza z poprzedniego wdrożenia, wydruki z lat wcześniejszych. Problem w tym, że te dane rzadko są kompletne i spójne z aktualnym stanem.

Etap kameralny polega na zebraniu tego co jest i ocenie luk. Zbiera się uchwały rady gminy o zaliczeniu dróg do kategorii dróg gminnych, dane z EGiB dotyczące działek drogowych, wypisy z rejestru środków trwałych oraz wszelką istniejącą dokumentację techniczną. Na tym etapie okazuje się nieraz, że część dróg w rejestrze to drogi, którymi gmina już nie zarządza, a część dróg faktycznie użytkowanych przez mieszkańców nie ma żadnego statusu w dokumentach.

To jest też moment, w którym wychodzi problem niespójności między ewidencją gruntów a stanem faktycznym. Droga może przebiegać przez działki, które formalnie nie są własnością gminy, albo granice pasa drogowego w EGiB nie pokrywają się z tym, co widać w terenie. Takie rozbieżności wymagają wyjaśnienia, zanim dane trafią do ewidencji.

Jak przebiega inwentaryzacja dróg w terenie

Po etapie kameralnym następuje wyjazd w teren.

Fotorejestracja pasa drogowego to sekwencyjna rejestracja fotograficzna drogi, pobocza i oznakowania pionowego z pojazdu pomiarowego, z geolokalizacją każdej klatki.

Dzięki temu urzędnik może później przeglądać stan drogi zza biurka i wykonywać pomiary na zdjęciach bez konieczności każdorazowego wyjazdu w teren. W ramach swoich usług Inspe-Projekt stosuje technologię stereowizyjną umożliwiającą przestrzenne pomiary 3D geometrii pasa drogowego.

Równolegle zbierane są dane techniczne dla każdego odcinka:

• szerokość jezdni i poboczy
• rodzaj i stan nawierzchni
• odwodnienie i przepusty
• obiekty mostowe (każdy dostaje lub aktualizuje Książkę Obiektu Mostowego)
• oznakowanie pionowe i poziome
• oświetlenie

Całość danych wchodzi do systemu powiązanego z mapą. Każdy odcinek, każdy obiekt mostowy, każdy przepust ma przypisaną lokalizację przestrzenną i komplet atrybutów wymaganych przepisami. Tak przygotowane dane mogą trafić bezpośrednio do modułu IPediom na platformie IPmap, który obsługuje Książkę Drogi, bieżące przeglądy i raporty dla GDDKiA.

Najczęstsze problemy, które wychodzą podczas inwentaryzacji

W pracy z danymi drogowymi w JST wychodzą te same problemy niezależnie od wielkości gminy.

Najczęstszy to niespójność między rejestrem dróg a ewidencją gruntów i budynków. Droga figuruje w gminnym rejestrze, ale działka pod nią w EGiB nie ma statusu drogi, albo należy formalnie do osoby prywatnej. Takie rozbieżności wychodzą, kiedy gmina chce zająć pas drogowy, ogłosić przetarg na remont lub wyjaśnić stan prawny nieruchomości. Niespójności między ewidencjami mogą utrudniać prowadzenie postępowań, przygotowanie inwestycji i zarządzanie pasem drogowym.

Drugi problem to dane bez geometrii. Gmina ma listę dróg z długościami, ale żadna z tych dróg nie ma lokalizacji na mapie. Brak danych przestrzennych znacząco ogranicza możliwości analizy sieci drogowej, wizualizacji danych i przestrzennego planowania remontów, a generowanie raportów dla GDDKiA staje się co najmniej utrudnione. Dokumentacja fotograficzna z inspekcji sprzed kilku lat traci aktualność po każdej zimie, każdym remoncie mediów podziemnych i każdej zmianie oznakowania. Na papierze droga ma „nawierzchnię bitumiczną, stan dobry”, a w terenie od pół roku są koleiny i łaty.

Osobna kategoria to drogi, które gmina de facto utrzymuje, ale które nie istnieją w żadnym formalnym rejestrze. Mieszkańcy z nich korzystają od lat, gmina je odśnieża i utrzymuje, ale dokumentów nie ma. Brak uporządkowanej dokumentacji może utrudnić ustalenie statusu drogi, zakresu obowiązków zarządcy oraz odtworzenie stanu infrastruktury w przypadku sporu lub postępowania dotyczącego zdarzenia drogowego.

Co gmina zyskuje po zakończeniu inwentaryzacji

Aktualna ewidencja dróg to nie cel sam w sobie. To narzędzie do konkretnych działań.

Inspe-Projekt wykonuje inwentaryzacje dróg gminnych i powiatowych na terenie całej Polski, łącząc fotorejestrację z pełnym opracowaniem ewidencyjnym. Więcej o usłudze przeczytasz na stronie przeglądów i ewidencji dróg i mostów. Jeśli chcesz wiedzieć, czy Twoja gmina ma dane gotowe do rzetelnego planowania budżetu, możesz zapytać bezpośrednio.

Podsumowanie

Inwentaryzacja dróg gminnych to dwuetapowy proces: najpierw audyt tego co gmina już posiada w dokumentach, potem praca w terenie z fotorejestrację i zebraniem danych technicznych. Wynikiem jest kompletna ewidencja powiązana z mapą, gotowa do bieżącej aktualizacji.

Najczęstsze problemy to niespójność z EGiB, brak geometrii, nieaktualna dokumentacja fotograficzna i drogi faktycznie zarządzane przez gminę, ale nieujęte w żadnym rejestrze. Każdy z tych problemów wychodzi podczas inwentaryzacji i każdy warto rozwiązać zanim zaczyna się planowanie budżetu lub przetarg.

Jeśli gmina ostatni raz robiła inwentaryzację kilka lat temu albo nie robiła jej nigdy, wrzesień to dobry moment, żeby sprawdzić z czym wchodzi się w planowanie budżetu na kolejny rok.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Co musi zawierać ewidencja dróg gminnych?

Zakres ewidencji określa Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 lutego 2005 r. (Dz.U. Nr 67, poz. 582). Dla każdego odcinka drogi ewidencja musi obejmować numer ewidencyjny, kategorię drogi, długość, szerokość jezdni i poboczy, rodzaj i stan nawierzchni, dane o obiektach inżynierskich, oznakowanie pionowe i poziome oraz dane o oświetleniu. Dla każdego obiektu mostowego prowadzi się Książkę Obiektu Mostowego, natomiast obiekty mostowe i przepusty są ujmowane w odpowiednich wykazach ewidencyjnych.

Kto jest odpowiedzialny za prowadzenie ewidencji dróg gminnych?

Na podstawie art. 20 pkt 9 ustawy o drogach publicznych obowiązek prowadzenia ewidencji dróg spoczywa na zarządcy drogi. W przypadku dróg gminnych zarządcą jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta. W praktyce obowiązek ten realizują wydziały infrastruktury lub techniczne urzędu gminy.

Jak długo trwa inwentaryzacja dróg w gminie?

Czas realizacji zależy przede wszystkim od długości sieci drogowej, zakresu pomiarów, stanu istniejącej dokumentacji i sposobu opracowania danych. W przypadku większych sieci pełny proces może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Są to przedziały orientacyjne, ustalane indywidualnie po rozpoznaniu zakresu prac. Etap kameralny, czyli audyt istniejących danych, przeprowadza się przed wyjazdem w teren i może znacząco skrócić czas całego procesu.

Co się dzieje, jeśli ewidencja dróg jest nieaktualna lub niekompletna?

W kontroli z 2014 r. NIK ustalił, że 15 z 20 skontrolowanych gmin przekazywało GDDKiA dane niezgodne ze stanem faktycznym. W ośmiu gminach ewidencje zawierały błędy, w sześciu były nieaktualne, a w czterech ewidencji nie prowadzono w ogóle. Nieaktualna ewidencja utrudnia planowanie budżetu na remonty, przygotowanie rzetelnych przetargów i prowadzenie postępowań dotyczących zdarzeń drogowych.

Czy gmina może samodzielnie przeprowadzić inwentaryzację dróg?

Tak, ale wymaga to zasobów: pracowników z odpowiednią wiedzą, sprzętu do pomiarów i oprogramowania do prowadzenia ewidencji. Gmina może przeprowadzić inwentaryzację własnymi siłami albo zlecić jej wykonanie wyspecjalizowanemu podmiotowi. Wybór zależy od posiadanych zasobów ludzkich, sprzętu i zakresu prac.